• Stan prawny na: 2026-06-12
Nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania, któremu szkoła wypowiedziała stosunek pracy z przyczyn organizacyjnych na podstawie art. 20 Karty Nauczyciela, co do zasady powinien dochodzić odprawy przewidzianej w tym przepisie. Samo przejście na nauczycielskie świadczenie kompensacyjne nie oznacza automatycznie utraty tego roszczenia.
Podpisanie porozumienia stron po otrzymaniu wypowiedzenia może jednak zmienić podstawę zakończenia zatrudnienia i utrudnić dochodzenie 6-miesięcznej odprawy. Dlatego przed podpisaniem dokumentów od dyrektora trzeba sprawdzić ich treść oraz późniejsze świadectwo pracy.
Po złożeniu wypowiedzenia pracodawca może zaproponować pracownikowi zakończenie stosunku pracy za porozumieniem stron. Nie może jednak skutecznie narzucić takiej zmiany jednostronnie. Porozumienie stron wymaga zgodnej woli obu stron, czyli dobrowolnej zgody nauczyciela i szkoły.
Jeżeli nauczyciel otrzymał już wypowiedzenie na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, a następnie dyrektor przedstawia mu dokument o rozwiązaniu stosunku pracy za porozumieniem stron, należy zachować szczególną ostrożność. Podpisanie takiego dokumentu może spowodować spór o to, czy stosunek pracy zakończył się z przyczyn organizacyjnych po stronie szkoły, czy na podstawie zgodnego porozumienia stron.
W praktyce nauczyciel, który chce zachować roszczenie o odprawę z art. 20 Karty Nauczyciela, nie powinien podpisywać dokumentu zmieniającego tryb rozwiązania stosunku pracy bez dokładnego sprawdzenia jego skutków. Jeżeli dokument ma być podpisany, powinien jednoznacznie wskazywać, że porozumienie następuje w związku z wcześniejszym wypowiedzeniem i przyczynami organizacyjnymi leżącymi po stronie szkoły. Nawet wtedy może jednak powstać ryzyko sporu z pracodawcą.
Zgodnie z art. 20 Karty Nauczyciela nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyn określonych w tym przepisie, przysługuje odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy dochodzi do zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów lub zmian planu nauczania, a szkoła nie może dalej zatrudniać nauczyciela w dotychczasowym wymiarze.
Jeżeli nauczyciel nie wyraził zgody na ograniczenie zatrudnienia, a dyrektor rozwiązuje stosunek pracy z przyczyn organizacyjnych, podstawą zakończenia zatrudnienia pozostaje art. 20 Karty Nauczyciela. W takiej sytuacji argument, że nauczyciel zamierza skorzystać ze świadczenia kompensacyjnego, nie powinien sam przez się wyłączać prawa do odprawy przewidzianej dla rozwiązania stosunku pracy z przyczyn leżących po stronie szkoły.
Trzeba odróżnić dwie kwestie: przyczynę rozwiązania stosunku pracy oraz dalsze uprawnienia nauczyciela po ustaniu zatrudnienia. Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne jest odrębnym świadczeniem, a odprawa z art. 20 KN wynika z określonego sposobu zakończenia stosunku pracy. Jeżeli rzeczywistą przyczyną odejścia są zmiany organizacyjne w szkole, nauczyciel może domagać się odprawy z tego tytułu.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin - Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Największe ryzyko polega na tym, że podpisane porozumienie stron może zostać potraktowane jako nowa, samodzielna podstawa rozwiązania stosunku pracy. Jeżeli w porozumieniu nie będzie wyraźnego powiązania z wcześniejszym wypowiedzeniem i przyczynami organizacyjnymi, pracodawca może później twierdzić, że odprawa z art. 20 KN nie przysługuje.
Nie oznacza to, że każde porozumienie stron automatycznie przekreśla możliwość dochodzenia odprawy. Jeżeli z dokumentów, korespondencji i okoliczności sprawy wynika, że inicjatywa rozwiązania stosunku pracy wyszła od pracodawcy z powodu zmian organizacyjnych, nauczyciel może nadal próbować wykazywać swoje prawo do odprawy. Jest to jednak trudniejsze niż w sytuacji, gdy stosunek pracy kończy się bezpośrednio na podstawie wypowiedzenia z art. 20 KN.
Dlatego w opisanej sytuacji najbezpieczniejsze działanie polega na odmowie podpisania porozumienia stron, jeżeli nauczyciel nie chce rezygnować z konsekwencji prawnych wcześniejszego wypowiedzenia. Warto również zachować kopię wypowiedzenia, propozycji ograniczenia etatu, pisma o odmowie ograniczenia zatrudnienia oraz wszelkich dokumentów przedstawianych przez dyrektora.
Świadectwo pracy powinno odzwierciedlać rzeczywisty tryb i podstawę ustania stosunku pracy. Jeżeli nauczyciel otrzyma świadectwo pracy wskazujące rozwiązanie stosunku pracy za porozumieniem stron, mimo że nie podpisał takiego porozumienia, powinien niezwłocznie zareagować.
W aktualnym stanie prawnym pracownik może wystąpić do pracodawcy z wnioskiem o sprostowanie świadectwa pracy w terminie 14 dni od jego otrzymania. Jeżeli pracodawca odmówi sprostowania, pracownik może wystąpić z żądaniem sprostowania do sądu pracy w terminie 14 dni od zawiadomienia o odmowie. W razie braku odpowiedzi pracodawcy również należy działać szybko i rozważyć skierowanie sprawy do sądu pracy.
Wniosek o sprostowanie powinien być konkretny. Należy wskazać, jakie sformułowanie w świadectwie jest nieprawidłowe, jak powinno brzmieć prawidłowe oznaczenie trybu rozwiązania stosunku pracy oraz dołączyć kopię wypowiedzenia lub innych dokumentów potwierdzających stanowisko nauczyciela.
Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne jest szczególnym świadczeniem dla nauczycieli spełniających ustawowe warunki stażu, wieku i rodzaju pracy. Sam zamiar skorzystania z tego świadczenia nie powinien przesądzać o tym, że odprawa z art. 20 Karty Nauczyciela nie przysługuje. Szerzej opisujemy też zagadnienie: Świadczenie kompensacyjne dla nauczyciela.
Ten wątek ma osobne, bardziej szczegółowe omówienie: świadczenie kompensacyjne a odprawa.
W opisanej sytuacji najważniejsze jest niepodpisywanie dokumentów, które zmieniają podstawę rozwiązania stosunku pracy, jeżeli ich skutki nie są jasne. Dotyczy to zwłaszcza porozumienia stron przedstawionego po wcześniejszym wypowiedzeniu z art. 20 KN.
Jeżeli nauczyciel nie podpisał porozumienia stron, a stosunek pracy ustał wskutek wypowiedzenia z art. 20 KN, powinien domagać się odprawy w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Jeżeli dyrektor wystawi dokumenty w inny sposób, należy je kwestionować pisemnie i zachować potwierdzenia doręczenia pism.
Poniższe przykłady pokazują, jak różna treść dokumentów może wpływać na możliwość dochodzenia odprawy przez nauczyciela.
Nauczycielka zatrudniona na podstawie mianowania otrzymała wypowiedzenie z powodu zmniejszenia liczby oddziałów. Dyrektor po dwóch miesiącach zaproponował jej porozumienie stron, ale dokument nie zawierał żadnej wzmianki o wcześniejszym wypowiedzeniu ani o przyczynach organizacyjnych. Nauczycielka odmówiła podpisania porozumienia, a po zakończeniu okresu wypowiedzenia zażądała odprawy z art. 20 KN. Jej stanowisko było bezpieczniejsze, ponieważ nie zmieniła podstawy rozwiązania stosunku pracy.
Nauczyciel podpisał porozumienie stron po otrzymaniu wypowiedzenia, bo dyrektor zapewnił go ustnie, że odprawa zostanie wypłacona. W dokumencie nie zapisano jednak przyczyn organizacyjnych, a szkoła później odmówiła zapłaty 6-miesięcznej odprawy. Nauczyciel musiał wykazywać przed sądem, że rzeczywistą przyczyną odejścia były zmiany organizacyjne, a nie jego dobrowolna rezygnacja z pracy.
Nauczycielka otrzymała świadectwo pracy, w którym wpisano rozwiązanie stosunku pracy za porozumieniem stron, mimo że żadnego porozumienia nie podpisała. W terminie 14 dni złożyła wniosek o sprostowanie świadectwa pracy i dołączyła kopię wypowiedzenia. Gdy szkoła odmówiła, skierowała sprawę do sądu pracy, żądając sprostowania świadectwa oraz zapłaty odprawy.
Nie. Porozumienie stron wymaga dobrowolnej zgody nauczyciela. Jeżeli wcześniej otrzymano wypowiedzenie z art. 20 KN, podpisanie porozumienia może utrudnić dochodzenie 6-miesięcznej odprawy.
Nie powinno odbierać tego prawa samo przez się. Decydujące znaczenie ma przyczyna rozwiązania stosunku pracy. Jeżeli stosunek pracy rozwiązano z przyczyn organizacyjnych po stronie szkoły, nauczyciel może domagać się odprawy przewidzianej w art. 20 KN.
Należy złożyć do pracodawcy wniosek o sprostowanie świadectwa pracy w terminie 14 dni od jego otrzymania. Jeżeli pracodawca odmówi, można wystąpić do sądu pracy z żądaniem sprostowania.
W przypadku nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyn określonych w art. 20 KN, odprawa wynosi sześciomiesięczne wynagrodzenie zasadnicze. Inne zasady mogą dotyczyć nauczycieli zatrudnionych na podstawie umowy o pracę.
Tak, ale trzeba działać szybko. Błędne świadectwo pracy należy kwestionować w trybie sprostowania, a roszczenie o odprawę można dochodzić od pracodawcy, a w razie odmowy przed sądem pracy.
Nauczyciel mianowany, któremu szkoła wypowiedziała stosunek pracy z przyczyn organizacyjnych na podstawie art. 20 Karty Nauczyciela, powinien co do zasady otrzymać 6-miesięczną odprawę. Podpisanie porozumienia stron po takim wypowiedzeniu może być niekorzystne, jeżeli zmienia lub zaciera przyczynę zakończenia zatrudnienia.
Najbezpieczniej nie podpisywać dokumentów przedstawianych przez dyrektora bez analizy ich treści. W razie błędnego świadectwa pracy należy żądać sprostowania, a w razie odmowy wypłaty odprawy rozważyć skierowanie sprawy do sądu pracy.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, Dz.U. 1982 nr 3 poz. 19
2. Ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych
3. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy
Opracowanie redakcyjne na podstawie porady prawnej. Ekspert merytoryczny: Marta Handzlik
Absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego. Specjalizuje się w prawie oświatowym i prawie pracy . Jest praktykującym prawnikiem z wieloletnim doświadczeniem zawodowym i byłym pracownikiem Ministerstwa Edukacji Narodowej....
>> więcej informacji